Dil; Duyguların Anayurdu

Doğum günüme özel kendime hediyem, severek okuduğum bir kitabın içerisinden seçtiğim cümlelerden oluşan bu blog yazısını yazmak oldu. Aslında aklımda birçok konu vardı blogda paylaşmak istediğim. “Kadın” ve “enerji” ile ilgili yazı taslaklarım hazırdı ancak yayınlanmaları için biraz daha bekleyebilirler. Elime aldığım gibi keyifle okuyup bitirdiğim bir kitabı doğum günüm vesilesi ile sizlerle paylaşmaktan büyük keyif alıyorum.

Kürt edebiyatının usta isimlerinden Mehmed Uzun, “Niçin kelamı pazar için değil, başka şeyler için söyleyen, anlatan, insana ileten o özlü kelam ustalarını anlatmıyorsun?” sorusu ile “Dengbêjlerim” adıyla deneme türündeki kitabını yazmaya başlar. Kitapta hayatında önemli izler bırakan Dengbêjlerden bahseder. Bunlar: Apê Qado, Evdalê Zeynikê, Alihan ve Rıfatê Darê’dir. Keyifle okudum ve altını çizdiğim bazı bölümleri sizinle paylaşayım.

Dengbêj sözlük tanımıyla;

“Deng ses demek, Bêj ise sese biçim verendir.

Uzun’un tanımıyla Dengbêj ise;

Sese ruh kazandıran, sesi canlı hale getirendir. Sesi meslek edinmiş usta, mekanı ses olmuş ustadır. Sese nefes ve yaşam verendir. Sesi kelam, kelamı kılam, türkü haline getirendir yani söyleyendir, anlatandır.”

Dengbêjliğin Alihan’a kazandırdıklarına ithafen; “Alihan, Alihan’a aktı, söyledi. Aktıkça açıldı, kendisine geldi. Açıldıkça daha direngen, daha enerjik, daha görülür hale geldi. O çekingen, korkak, ürkek, kendine güveni olmayan Alihan’ın dili, yüreği, gönlü açıldı. Bir şahıs, bir şahsiyet haline geldi.”

Dengbêjliğin hayat bulduğu dil olan Kürtçe’ye atıfta bulunarak;

“O dil, o kuytu köşede yaşıyordu, benim gibi, biz gibi, insanlar gibi yaşıyordu ve insanlar gibi direniyordu. Evet, dil yaşıyor ve direniyordu.”

“O dil, o köşede, durmadan şavkıyarak, kelamın gücüyle bir insanın yaralarına, öfkesine, çaresizliğine, kederine, sıkışmışlığına merhem oluyordu.”

“Dil; duyguların anayurdu…”

Evet, benim için özellikle de uzun yolların vazgeçilmezi olan Dengbêj kılamlarının yeri bir başka. Bir önceki seneye nazaran biraz daha iyi geçen 2019 yılının bu gününü Dengbêjlerin dinletisiyle geçireceğim. Kitapta sürekli atıf yapılan Sîyabend û Xecê ile başlayabilirim mesela.

Sizlere de iyi dinlemeler J